ტრამპის ულტიმატუმი ევროპას – აღარ არის მხოლოდ პოლიტიკური განცხადება — ის უკვე გადაიქცა ეკონომიკურ, სამხედრო და გეოპოლიტიკურ კრიზისად, რომელიც მთელ ტრანსატლანტიკურ ურთიერთობებს ამოწმებს. აშშ-ის პრეზიდენტმა ევროპას გრენლანდიის საკითხზე მკაფიო არჩევანი შესთავაზა: ან შეთანხმება გრენლანდიაზე — ან ტარიფები.

ეს არჩევანი, ფაქტობრივად, სვამს უფრო დიდ კითხვას:
➡️ რა არის პრიორიტეტი — თავისუფალი ვაჭრობა მოკავშირეებს შორის, თუ არქტიკის სტრატეგიული კონტროლი?

რა მოხდა სინამდვილეში?

ბოლო დღეებში გავრცელებული ინფორმაციით, ტრამპის ადმინისტრაციამ ევროპულ ქვეყნებს — განსაკუთრებით დანიას და ევროკავშირს — აცნობა, რომ თუ არ იქნება პროგრესი გრენლანდიის საკითხზე, აშშ მზად არის:

• 10%-იანი ტარიფები აამოქმედოს 1 თებერვლიდან,
• ხოლო ივნისიდან ტარიფები 25%-მდე გაზარდოს.

ეს უკვე აღარ არის მხოლოდ ეკონომიკური პოლიტიკა — ეს არის ზეწოლის სტრატეგია, სადაც ვაჭრობა გამოიყენება როგორც გეოპოლიტიკური იარაღი.

ევროპაში რეაქცია სწრაფი იყო. ბრიუსელში საუბრობენ შესაძლო საპასუხო ნაბიჯებზე, მათ შორის ევროკავშირის Anti-Coercion Instrument (ACI)-ის გამოყენებაზე — მექანიზმზე, რომელიც შექმნილია სწორედ მსგავსი ეკონომიკური იძულების წინააღმდეგ.

რატომ დაბრუნდა გრენლანდიის თემა ახლა?

გრენლანდიის ამბავი ტრამპისთვის ახალი არ არის.

ჯერ კიდევ 2019 წელს მან საჯაროდ თქვა, რომ აშშ შესაძლოა დაინტერესებული ყოფილიყო გრენლანდიის „შესყიდვით“. მაშინ ეს იდეა ევროპაში სკანდალად იქცა, ხოლო გრენლანდიის ხელისუფლებამ მკაფიოდ განაცხადა:
👉 „გაყიდვა არ განიხილება.“

დღეს ეს საკითხი დაბრუნდა, მაგრამ სხვა ფორმით — არა როგორც „ყიდვა“, არამედ როგორც სტრატეგიული ზეწოლა ტარიფების მეშვეობით.

რატომ? რადგან გრენლანდია ახლა ბევრად უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე 2019-ში.

საბოლოოდ, ეს სრულიად ახალი იდეა არ არის — გრენლანდიის გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა წლების განმავლობაში უკავშირდებოდა აშშ-ისა და რუსეთის სტრატეგიულ ინტერესებს. ამ კონტექსტზე უფრო დეტალურად შეგიძლიათ წაიკითხოთ ჩვენს სტატიაში: „გრენლანდიის მდგრადი ინტერესები: ტრამპი, რესურსები და არქტიკის მომავალი“

რატომ სურს აშშ-ს გრენლანდია? — სამი მთავარი მიზეზი

1) სამხედრო და უსაფრთხოების მნიშვნელობა

გრენლანდიაში მდებარეობს Pituffik Space Base (ყოფილი Thule Air Base) — აშშ-ის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სამხედრო ობიექტი ჩრდილოეთში. აქ განთავსებულია:

• სარაკეტო თავდასხმის ადრეული გაფრთხილების სისტემები,
• სატელიტური დაკვირვების ინფრასტრუქტურა,
• სტრატეგიული რადარები.

არქტიკა არის მიმართულება, საიდანაც პოტენციური საფრთხეები ყველაზე სწრაფად შეიძლება მოვიდეს. ამიტომ გრენლანდია აშშ-სთვის უსაფრთხოების „ჩრდილოეთის ფარია”.

2) რესურსები და ტექნოლოგიური მომავალი

გრენლანდია მდიდარია:

• იშვიათი ელემენტებით,
• მინერალებით,
• ენერგეტიკული რესურსების პოტენციალით.

ეს რესურსები კრიტიკულია თანამედროვე ტექნოლოგიებისთვის — ელექტრომობილები, ბატარეები, ჩიპები, თავდაცვის ინდუსტრია. ვინც აკონტროლებს ამ რესურსებს, ის იღებს ტექნოლოგიურ უპირატესობას.

3) ახალი არქტიკული მარშრუტები

კლიმატის ცვლილების გამო არქტიკაში ყინული იწევს და იხსნება ახალი საზღვაო გზები. ეს ნიშნავს:

• უფრო სწრაფ ტრანზიტს,
• უფრო მეტ სავაჭრო შესაძლებლობას,
• მაგრამ ასევე — უფრო დიდ სამხედრო კონკურენციას.

ამიტომ გრენლანდია აღარ არის მხოლოდ კუნძული — ის არის არქტიკის გეოპოლიტიკური ცენტრი.

რატომ იყენებს ტრამპი ტარიფებს?

ტარიფები, როგორც წესი, ეკონომიკური ინსტრუმენტია. მაგრამ ტრამპის შემთხვევაში ისინი ხშირად იქცევა პოლიტიკურ ბერკეტად.

მისი ლოგიკა მარტივია:

• თუ ევროპა ეწინააღმდეგება აშშ-ის ინტერესებს გრენლანდიაზე,
• მაშინ აშშ ზეწოლას მოახდენს ეკონომიკურად.

ეს სტრატეგია უკვე ნანახია ჩინეთთან, მექსიკასთან და კანადასთან მიმართებაში — ახლა კი ის მიმართულია ევროპისკენ.

რას პასუხობს ევროპა?

ევროკავშირში სულ უფრო ხმამაღლა საუბრობენ, რომ მსგავსი ნაბიჯი:

• აზიანებს ტრანსატლანტიკურ პარტნიორობას,
• ასუსტებს NATO-ს ერთიანობას,
• ზრდის რისკს, რომ მოკავშირეები ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ.

განიხილება რამდენიმე ვარიანტი:

• კონტრტარიფები აშშ-ის პროდუქტებზე,
• სამართლებრივი დავები,
• დიპლომატიური ზეწოლა.

ევროპის მთავარი მესიჯი ასეთია:
👉 „ტარიფებით მოკავშირეებს ვერ აიძულებ.“

სამი შესაძლო სცენარი

სცენარი 1 — შეთანხმება

თუ მხარეები მოლაპარაკებებს გააძლიერებენ, შესაძლებელია:

• ტარიფების გადადება,
• ახალი შეთანხმება არქტიკის უსაფრთხოებაზე,
• გრენლანდიაში ერთობლივი ინვესტიციები.

ეს იქნება ყველაზე მშვიდი გამოსავალი.

სცენარი 2 — სავაჭრო ომი მოკავშირეებს შორის

თუ ტარიფები ამოქმედდება, ევროკავშირი სავარაუდოდ უპასუხებს კონტრტარიფებით. ეს ნიშნავს:

• ფასების ზრდას,
• ბიზნესის გაურკვევლობას,
• ეკონომიკურ ზარალს ორივე მხარისთვის.

ეს იქნება „მოკავშირეების სავაჭრო ომი“.

სცენარი 3 — NATO-ს შიდა კრიზისი

ყველაზე საშიში ვარიანტი არის ნდობის რღვევა აშშ-სა და ევროპას შორის.

• გააძლიეროს რუსეთისა და ჩინეთის პოზიციები,
• დაასუსტოს დასავლეთის ერთიანობა,
• გაზარდოს გლობალური დაძაბულობა.

რას ნიშნავს ეს საქართველოსთვის?

საქართველოსთვის ეს ამბავი მნიშვნელოვანია, რადგან:

• ევროპა არის ჩვენი მთავარი პარტნიორი,
• აშშ ჩვენი სტრატეგიული მოკავშირეა,
• ხოლო ნებისმიერი დაპირისპირება დასავლეთში გავლენას ახდენს გლობალურ პოლიტიკაზე, ეკონომიკასა და უსაფრთხოებაზე.

თუ ევროპა და აშშ შევლენ ხანგრძლივ სავაჭრო დაპირისპირებაში, ეს შეიძლება აისახოს:

• საერთაშორისო ბაზრებზე,
• ენერგეტიკულ ფასებზე,
• გეოპოლიტიკურ სტაბილურობაზე.

დასკვნა

ტრამპის ულტიმატუმი ევროპას — ტარიფები თუ გრენლანდია?
ეს კითხვა დღეს ბევრად მეტია, ვიდრე უბრალოდ ეკონომიკური არჩევანი.

ეს არის ბრძოლა:

• უსაფრთხოებისთვის,
• რესურსებისთვის,
• გავლენისთვის,
• და დასავლეთის მომავლისთვის.

ახლა ყველაფერი დამოკიდებულია ერთ რამეზე — შეძლებენ თუ არა მხარეები დეესკალაციას, თუ მივდივართ მოკავშირეების სავაჭრო ომისკენ.

❓ ხშირად დასმული კითხვები

1) ნამდვილად ემუქრება თუ არა ტრამპი ევროპას ტარიფებით?

დიახ — მედიის ცნობებით, განიხილება 10%-იანი ტარიფები თებერვლიდან და 25%-მდე ზრდა ივნისიდან, თუ გრენლანდიის საკითხზე პროგრესი არ იქნება.

2) რატომ არის გრენლანდია ასეთი მნიშვნელოვანი აშშ-სთვის?

სამი მთავარი მიზეზი:

• სამხედრო უსაფრთხოება (რადარები და ადრეული გაფრთხილების სისტემები),
• ბუნებრივი რესურსები (იშვიათი მიწები, მინერალები),
• ახალი არქტიკული საზღვაო მარშრუტები.

3) შეუძლია თუ არა აშშ-ს გრენლანდიის „ყიდვა“?

გრენლანდია არის დანიის სამეფოს ავტონომიური ტერიტორია და საბოლოო გადაწყვეტილება დამოკიდებულია როგორც გრენლანდიის, ისე დანიის პოზიციაზე.

4) რას გააკეთებს ევროკავშირი, თუ ტარიფები ამოქმედდება?

სავარაუდოა კონტრტარიფები და Anti-Coercion Instrument (ACI)-ის გამოყენება — ეკონომიკური იძულების წინააღმდეგ.

5) ნიშნავს თუ არა ეს სავაჭრო ომს მოკავშირეებს შორის?

ჯერ არა — მაგრამ თუ ტარიფები და კონტრტარიფები დაიწყება, ეს შეიძლება გადაიზარდოს მოკავშირეების სავაჭრო დაპირისპირებაში.

6) რა გავლენა ექნება ამას საქართველოზე?

პირდაპირი ეფექტი შეზღუდულია, მაგრამ გლობალური სავაჭრო დაძაბულობა შეიძლება იმოქმედოს:

• ენერგეტიკულ ფასებზე,
• ფინანსურ ბაზრებზე,
• დასავლეთის ერთიანობაზე — რაც საქართველოსთვის მნიშვნელოვანია.