სინდისის პატიმრები საქართველოში ბოლო წლებში პოლიტიკური დებატის ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე ტერმინად იქცა. ამ სიტყვებში ზოგი ხედავს მშვიდობიანი პროტესტის დასჯას, ზოგი — ძალადობრივი ქმედებების სამართლებრივ პასუხს. მთავარი პრობლემა ისაა, რომ ტერმინი ხშირად ემოციურად გამოიყენება, მაშინ როცა საზოგადოებას პასუხები სჭირდება უფრო „მშრალ“ კითხვებზე: რატომ დაიწყეს პროტესტები, ვინ დააკავეს, რა მოხდა ქუჩაში, რა დაზიანდა, რამდენი დაშავდა, რას ამბობს ხელისუფლება, რას ამბობს ოპოზიცია, რას ამბობს საერთაშორისო საზოგადოება.

ეს სტატია ცდილობს იმავე კითხვებს უპასუხოს ფაქტებით, და პარალელურად დატოვოს სივრცე დისკუსიისთვის: „დამნაშავე თუ პოლიტიკური მსხვერპლი?“

როგორ დაიწყო ეს ყველაფერი: პროტესტების ქრონოლოგია მოკლედ

საქართველოში მასშტაბური ქუჩის მობილიზაცია განსაკუთრებით გამწვავდა 2024 წელს:

• გაზაფხული 2024 — „უცხოური გავლენის/აგენტების“ კანონპროექტის გარშემო გაჩნდა მრავალდღიანი დემონსტრაციები; პოლიციამ გამოიყენა ცრემლსადენი გაზი და წყლის ჭავლი, დაიწყო დაკავებები , ხოლო ევროკავშირისა და აშშ-ის მხრიდან გაისმა მკაცრი შეფასებები ძალის გამოყენებაზე.
• შემოდგომა 2024 — არჩევნების შემდეგ პროტესტებმა ახალი ტალღა მიიღო; მოგვიანებით მთავრობის განცხადებებმა ევროკავშირთან ინტეგრაციის თემაზე დემონსტრაციები კიდევ უფრო გაამწვავა (პროტესტების ხანგრძლივი, თითქმის ყოველდღიური ფორმატიც სწორედ ამ ფონზე გაძლიერდა).

ამ ორი ტალღის ფონზე გაჩნდა „სინდისის პატიმრების“ ტერმინიც როგორც საზოგადოებრივი კამპანიების ნაწილი — განსაკუთრებით იმ ადამიანებზე, ვინც პროტესტის დროს ან მის შემდეგ დააკავეს.

რატომ აკავებდნენ ადამიანებს: რა ამბობს სახელმწიფო

ხელისუფლებისა და შსს-ს ხაზგასმითი პოზიციაა, რომ დაკავებები უკავშირდება კონკრეტულ ქმედებებს, მათ შორის:

• პოლიციელებზე თავდასხმას (მაგ. სისხლის სამართლის კოდექსის შესაბამისი მუხლები),
• ქონების დაზიანებას/დაზიანების მცდელობას,
• შენობებზე ცეცხლის გაჩენას ან სხვა სახის დანაშაულებრივ ქმედებებს.

მაგალითად, Civil.ge-ზე გამოქვეყნებული შსს-ს ცნობით, ერთ-ერთ ეპიზოდში 224 ადამიანი დააკავეს და შსს აცხადებდა 113 პოლიციელის დაშავებას, ასევე საუბარი იყო სამართლებრივ დევნაზე პოლიციელზე თავდასხმისა და ხანძრით ქონების დაზიანების ბრალდებებით.

ეს არის სახელმწიფოს მთავარი არგუმენტი: „პროტესტი შეიძლება იყოს ლეგიტიმური, მაგრამ ძალადობა — არა“.

რას ამბობენ უფლებადამცველები და პროტესტის მონაწილეები

უფლებადამცველების და სამოქალაქო სექტორის ნაწილი კი ამტკიცებს, რომ:

• რიგ შემთხვევებში ბრალდებების მტკიცებულებები საკამათოა ან არასაკმარისი,
• პროტესტის მონაწილეების მიმართ იყო არასათანადო მოპყრობის და ძალის გადამეტების ბრალდებები,
• სასამართლოები ხშირად არ აფასებდნენ სრულად ძალადობის/არასათანადო მოპყრობის მტკიცებულებებს.

მაგალითად, GYLA-ს (საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია) ანგარიშებში ფიქსირდება პროტესტებთან დაკავშირებული ადამიანის უფლებების დარღვევების თემა და დაშავებულების/დაკავებულების შესახებ მონაცემები.

ამავე დროს, პროტესტის მხარდამჭერი ორგანიზაციები და რიგი აქტივისტები საჯაროდ იყენებენ ტერმინს „სინდისის პატიმრები“, როგორც იმ ადამიანების აღმნიშვნელს, ვინც მათი აზრით, პოლიტიკური კონტექსტით დააკავეს. მაგალითად, Transparency International Georgia ერთ-ერთ განცხადებაში საუბრობს „prisoners of conscience“-ზე და პოლიტიკურ დევნაზე (ეს არის პოზიცია/შეფასება და არა სასამართლო გადაწყვეტილება).

იყო თუ არა პროტესტებში ძალადობა: რა ვიცით ფაქტებად

რეალობა, როგორც წესი, შერეულია: ერთსა და იმავე დღეებში შეიძლება არსებობდეს:

• მშვიდობიანი მასობრივი შეკრება,
• და პარალელურად — ძალადობრივი ეპიზოდები (პიროტექნიკა, ქვების სროლა, ქონების დაზიანება და სხვ.).

Reuters-ის ცნობით, პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომელიც კრძალავს ნიღბებს, ფოიერვერკებს და ლაზერებს დემონსტრაციებზე; Reuters აღნიშნავს, რომ პოლიცია იყენებდა წყლის ჭავლსა და ცრემლსადენ გაზს, ხოლო ზოგ დემონსტრანტს გამოყენებული ჰქონდა ფოიერვერკები/ლაზერები.

ეს დეტალი მნიშვნელოვანია, რადგან ხელისუფლების არგუმენტის ერთი ნაწილი სწორედ ასეთ პრაქტიკებს ეყრდნობა: „იყო ძალადობრივი ინსტრუმენტები, ამიტომ დაშლა/დაკავებები გამართლებულია“.

რამდენი ადამიანი დაშავდა: ციფრები, რომლებიც საჯარო წყაროებში ჩანს

ციფრები სხვადასხვა პერიოდსა და წყაროში განსხვავდება

• Reuters წერს, რომ პროტესტების დაწყების შემდეგ 400-ზე მეტი პროტესტის მონაწილე დააკავეს და იყო დაშავებულებიც.
• Civil.ge-ზე შსს-ს ინფორმაციით კონკრეტულ დღეებში იყო 113 პოლიციელის დაშავება და 224 დაკავება.
• GYLA-ს ანგარიშში (2025) აღწერილია დაშავებულების, მათ შორის პოლიციელების დაშავების შემთხვევებიც კონკრეტულ ეპიზოდებზე დაკვირვებით.

ამ მონაცემების „დასკვნა“ ერთია: შედგა ძალადობრივი დაპირისპირების ეპიზოდები, თუმცა საზოგადოებრივი კამათი მიმდინარეობს იმის შესახებ, ვინ და რა მასშტაბით იყო პასუხისმგებელი, და იყო თუ არა ძალის გამოყენება პროპორციული.

BBC : „camite“-ის ბრალდებები და მთავრობის პასუხი

2025 წლის ბოლოს საქართველოში გააქტიურდა დისკუსია BBC-ის მასალაზე, სადაც გაჟღერდა ალეგაციები სპეცსაშუალებების შესახებ (მათ შორის „camite“-ის გამოყენების თემა). ხელისუფლების პასუხი იყო მკაცრი:

• პარლამენტის თავმჯდომარე შალვა პაპუაშვილი და მმართველი პარტია აცხადებენ, რომ BBC-მ ფაქტები „არასწორად წარმოაჩინა“, თითქოს პროტესტის მონაწილეები ძალადობას არ მიმართავდნენ, და რომ „camite“-ის ბრალდება უსაფუძვლოა/ცილისმწამებლური; მათ BBC-ს წინააღმდეგ ოფიციალური საჩივარიც შეიტანეს და ბოდიშს ითხოვდნენ.
• პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ BBC-ის მასალას „ცრუ“ უწოდა და თქვა, რომ ბროდკასტერმა მთავრობის პასუხები სათანადოდ არ გაითვალისწინა.

ამ ბლოკში მთავარი ისაა, რომ:

• ალეგაციები არსებობს მედიის/NGO დისკუსიაში,
• მაგრამ ხელისუფლება კატეგორიულად უარყოფს და ამას „დეზინფორმაციად/ცილისწამებად“ მიიჩნევს.

ოპოზიცია და საზოგადოებრივი პოზიციები: რატომ არის დებატები ასე მწვავე

ოპოზიცია და ხელისუფლების კრიტიკოსები, როგორც წესი, აკეთებენ აქცენტს:

• დაკავებების პოლიტიკური მოტივით გამოყენებაზე,
• სასამართლოს დამოუკიდებლობაზე,
• პოლიციის ძალის გამოყენებაზე.

ხელისუფლება კი:

• ძალადობრივ ეპიზოდებზე,
• სახელმწიფო ინსტიტუტების დაცვაზე,
• და იმაზე, რომ „ყველა პასუხობს კანონის წინაშე“.

საზოგადოება ამ ორს შორის იყოფა — და სწორედ აქ ჩნდება მთავარი კითხვა:

არის თუ არა დაკავებულების ნაწილი „სინდისის პატიმრები“ (არაძალადობრივი პროტესტის გამო დასჯილები),
თუ ისინი კონკრეტულ ძალადობრივ ქმედებებზე პასუხობენ?

ფაქტები vs ვარაუდები

✅ ფაქტები

• პროტესტების პერიოდში დაფიქსირდა დაკავებები და დაშავებულები; ციფრები და პერიოდები განსხვავებულია წყაროების მიხედვით.
• Reuters აღწერს, რომ ზოგ დემონსტრაციაზე გამოიყენებოდა ფოიერვერკები/ლაზერები, ხოლო ხელისუფლებამ მათი აკრძალვა კანონით გაამკაცრა.
• BBC-ის მასალას „camite“-ის ალეგაციებზე მოჰყვა ხელისუფლების მკაცრი უარყოფა და ოფიციალური საჩივარი BBC-ში.

⚠️ ვარაუდები/საკამათო საკითხები

• კონკრეტული დაკავებული პირის „სინდისის პატიმრად“ კლასიფიკაცია ყოველთვის დამოკიდებულია ფაქტებზე, ძალადობის არსებობაზე/არარსებობაზე და სამართლიანი პროცესის შეფასებაზე (ერთიანი, უნივერსალური „სია“ ამ სტატიის მიზანი არ არის).
• რა მასშტაბით იყო ძალის გამოყენება პროპორციული — ეს არის შეფასებითი საკითხი, რომელსაც სხვადასხვა მხარე განსხვავებულად ხედავს.

დისკუსიის კითხვა?

დღეს საქართველოში ერთსა და იმავე სიტყვას — „სინდისის პატიმრები“ — ორი სრულიად განსხვავებული მნიშვნელობა აქვს. ერთისთვის ეს არის თავისუფალი სიტყვისა და პროტესტის დაცვის სიმბოლო, მეორისთვის — კანონის დარღვევაზე პასუხი. ფაქტები ადასტურებს, რომ იყო როგორც მშვიდობიანი პროტესტი, ისე ძალადობრივი ეპიზოდები; დავა კი მიდის იმაზე, ვისთან იყო პასუხისმგებლობა და რამდენად სამართლიანად/პროპორციულად იმოქმედა სახელმწიფომ.

თქვენ როგორ ფიქრობთ — სინდისის პატიმრები საქართველოში უფრო ხშირად არიან დამნაშავეები თუ პოლიტიკური მსხვერპლები?