26 წლის ერფან სოლთანი — ვინ არის ირანელი ახალგაზრდა, რომელსაც სიკვდილით დასჯა ემუქრება

26 წლის ერფან სოლთანი — სიკვდილით დასჯის საფრთხე ირანში

ირანში მიმდინარე ანტისამთავრობო პროტესტების ფონზე საერთაშორისო ყურადღების ცენტრში აღმოჩნდა 26 წლის ერფან სოლთანის საქმე. ახალგაზრდა ირანელი დაკავებიდან სულ რამდენიმე დღეში აღმოჩნდა სიკვდილით დასჯის საფრთხის წინაშე, რაც სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს როგორც უფლებადამცველ ორგანიზაციებში, ისე დასავლურ პოლიტიკურ წრეებში. საუბარია ჩამოხრჩობით აღსრულებაზე, რომელიც ირანში სიკვდილით დასჯის ერთ-ერთ ძირითად ფორმად გამოიყენება.

ვინ არის ერფან სოლთანი

ერფან სოლთანი არის 26 წლის ირანელი, რომელიც ცხოვრობდა თეირანის მახლობლად მდებარე ქარაჯის რეგიონში. მისი სახელი ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც იგი ანტისამთავრობო პროტესტებთან დაკავშირებულ საქმეზე დააკავეს. ოჯახის ცნობით, დაკავებამდე სოლთანი ჩვეულებრივ ცხოვრებას ეწეოდა და არ წარმოადგენდა ცნობილ პოლიტიკურ ფიგურას.

როდის და როგორ დააკავეს

გავრცელებული ინფორმაციით, ერფან სოლთანი საკუთარ საცხოვრებელ სახლში დააკავეს. დაკავებიდან რამდენიმე დღეში ოჯახს აცნობეს, რომ მის მიმართ სასამართლო გადაწყვეტილება უკვე მიღებული იყო. ამასთან, ოჯახის წევრები აცხადებენ, რომ მათთვის გაურკვეველი დარჩა:

• რა კონკრეტული ქმედება დაედო საფუძვლად ბრალდებას;
• ჰქონდა თუ არა სოლთანს ადვოკატთან სრულფასოვანი წვდომა;
• ჩატარდა თუ არა საქმის განხილვა ღია და გამჭვირვალე სასამართლო პროცესის ფარგლებში.

რა ბრალდებას ედავებიან

ირანის ოფიციალური სტრუქტურების ინფორმაციით, ერფან სოლთანს ედება ბრალი „მოჰარეიბეში“, რაც ირანის კანონმდებლობით „ღვთის წინააღმდეგ ომის გაჩაღებას“ ნიშნავს. ეს ბრალდება ერთ-ერთ ყველაზე მძიმე კატეგორიად ითვლება და მისთვის სიკვდილით დასჯა, (ჩამოხრჩობა) არის გათვალისწინებული.

უფლებადამცველი ორგანიზაციები აღნიშნავენ, რომ მსგავსი ბრალდებები ხშირად გამოიყენება პროტესტებში მონაწილე პირების წინააღმდეგ.

სასამართლო პროცესი და სამართლებრივი კითხვები

უფლებადამცველთა შეფასებით, ერფან სოლთანის საქმე განიხილებოდა დაჩქარებული წესით. დაკავებასა და განაჩენს შორის მცირე დროის ინტერვალმა გააჩინა სერიოზული კითხვები იმის შესახებ, რამდენად იყო დაცული ბრალდებულის უფლება და სამართლებრივი პროცედურები.

სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ ირანში პროტესტების პერიოდში მსგავსი პრაქტიკა ხშირია და ხშირად არ შეესაბამება საერთაშორისო სამართლის სტანდარტებს.

სად იმყოფება ერფან სოლთანი

არაოფიციალური ინფორმაციით, ერფან სოლთანი შესაძლოა იმყოფებოდეს ქარაჯში მდებარე ქაზლ-ჰისარის ციხეში, სადაც მძიმე სასჯელების აღსრულება ხდება. ირანის ხელისუფლებას მისი ზუსტი ადგილსამყოფელი საჯაროდ არ დაუდასტურებია.

ოჯახის განცხადებით, მათ მხოლოდ მოკლე შეხვედრის შესაძლებლობა მიეცათ, რაც ზრდის შიშს, რომ განაჩენის აღსრულება შესაძლოა უახლოეს დღეებში განხორციელდეს.

სიკვდილით დასჯის საფრთხე — ჩამოხრჩობა

გავრცელებული ცნობების მიხედვით, ერფან სოლთანს შესაძლოა დაემუქროს სიკვდილით დასჯა ჩამოხრჩობის გზით. ოფიციალური უწყებები ამ ეტაპზე არ აკონკრეტებენ აღსრულების თარიღს, თუმცა საერთაშორისო მედიისა და უფლებადამცველების შეფასებით, საფრთხე რეალურია.

ირანის ხელისუფლების პოზიცია

ირანის სასამართლო და სახელმწიფო სტრუქტურები აცხადებენ, რომ პროტესტებთან დაკავშირებული საქმეები სწრაფად უნდა განიხილებოდეს, რათა უზრუნველყოფილი იყოს ქვეყნის უსაფრთხოება და წესრიგი. ოფიციალური განცხადებების მიხედვით, ეს გადაწყვეტილებები ეფუძნება მოქმედ კანონმდებლობას.

კრიტიკოსები კი მიიჩნევენ, რომ მსგავსი მიდგომა ამართლებს დაჩქარებულ და გაუმჭვირვალე სასამართლო პროცესებს.

დონალდ ტრამპის პოზიცია

13 იანვარს CBS News-თან ინტერვიუში აშშ-ის ყოფილმა პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ვაშინგტონი „ძალიან ძლიერ ნაბიჯებს“ გადადგამს, თუ ირანის ხელისუფლება პროტესტებთან დაკავშირებული დაკავებულების სიკვდილით დასჯას, მათ შორის ჩამოხრჩობას, დაიწყებს.

ტრამპის თქმით, ირანის წინააღმდეგ შესაძლო რეალური დაპირისპირება კიდევ უფრო გაღრმავდება იმ შემთხვევაში, თუ თეირანი მსგავს ნაბიჯებს გადადგამს.

„თუ ირანი პროტესტებთან დაკავშირებულ დაკავებულებს ჩამოხრჩობით დასჯის, აშშ ძალიან ძლიერ მოქმედებას განიხილავს,“ — აღნიშნა დონალდ ტრამპმა.

მისივე განცხადებით, ასეთი გადაწყვეტილებები ირანს კიდევ უფრო გააღრმავებს საერთაშორისო იზოლაციაში, თუმცა მან არ დააკონკრეტა, რა კონკრეტულ ზომებზე შეიძლება წავიდეს შეერთებული შტატები.

IHRNGO (Iran Human Rights) — ოფიციალური სტატისტიკა და ფაქტები

ირანის ადამიანის უფლებათა ორგანიზაცია Iran Human Rights (IHRNGO) მონაცემებით:

• მინიმუმ 648 მომიტინგე დაიღუპა ირანის 14 პროვინციაში გამართული გამოსვლების შედეგად. დაღუპულთა შორის არის 9 არასრულწლოვანი (18 წლამდე). აღნიშნული ციფრი ეფუძნება მხოლოდ იდენტიფიცირებულ და დადასტურებულ შემთხვევებს.
• 13 იანვრის განახლებული მონაცემებით, დაღუპულთა რაოდენობამ მინიმუმ 734 ადამიანი შეადგინა, მათ შორის 12 ბავშვი და 6 ქალი.
• IHRNGO მიუთითებს, რომ დაკავებულია ათასობით ადამიანი, ხოლო არაოფიციალური წყაროების მიხედვით, დაკავებულთა რაოდენობა შესაძლოა ათეულ ათასს აღემატებოდეს.
• ორგანიზაცია ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ინტერნეტისა და კომუნიკაციების ფართომასშტაბიანი შეზღუდვა მნიშვნელოვნად ართულებს ზუსტი ინფორმაციის მიღებას და რეალური მონაცემები შესაძლოა ოფიციალურ სტატისტიკაზე ბევრად მაღალი იყოს.

IHRNGO-ის შეფასებით, ირანის ხელისუფლება პროტესტებში მონაწილე პირების წინააღმდეგ ხშირად იყენებს ბრალდებას „მოჰარეიბე“ — „ღვთის წინააღმდეგ ომის გაჩაღება“, რაც ირანის კანონმდებლობით სიკვდილით დასჯას, მათ შორის ჩამოხრჩობას, ითვალისწინებს.

ორგანიზაცია აფრთხილებს, რომ პროტესტებთან დაკავშირებული დაკავებულების წინააღმდეგ სიკვდილით დასჯის გამოყენება წარმოადგენს სისტემურ და მძიმე ადამიანის უფლებათა დარღვევას.

IHRNGO-ის დირექტორი მაჰმუდ ამირი-მოღადემი აცხადებს, რომ უსაფრთხოების ძალების მიერ იარაღის გამოყენება, დაჩქარებული სასამართლო პროცესები და დაკავებულებზე ზეწოლა წარმოადგენს სერიოზულ საერთაშორისო სამართლის დარღვევას და მოუწოდებს საერთაშორისო საზოგადოებას, გააძლიეროს ზეწოლა ირანის ხელისუფლებაზე, რათა შეჩერდეს ძალადობა და დაიცვან მშვიდობიანი მოქალაქეების უფლებები.

რატომ გახდა ეს საქმე სიმბოლური

ანალიტიკოსების შეფასებით, ერფან სოლთანის საქმე სიმბოლურად ასახავს ირანში არსებულ რეალობას:

• პროტესტების ფონზე დაჩქარებულ სასამართლო პროცესებს;
• მძიმე სასჯელების გამოყენების პრაქტიკას;
• ინფორმაციის მკაცრ კონტროლს და დამოუკიდებელი გადამოწმების სირთულეს.

ამ დროისთვის:

• ერფან სოლთანის საქმის სრული დეტალები საჯაროდ ცნობილი არ არის;
• ირანში პროტესტები და პოლიტიკური დაძაბულობა გრძელდება;
• საერთაშორისო ზეწოლა ირანის ხელისუფლებაზე იზრდება.

26 წლის ერფან სოლთანის საქმე ერთ-ერთ ყველაზე მწვავე და ხმაურიან თემად იქცა ირანში მიმდინარე მოვლენების ფონზე. დაჩქარებული სასამართლო პროცესი, ჩამოხრჩობით სიკვდილით დასჯის საფრთხე და ინფორმაციის სიმცირე აჩენს სერიოზულ კითხვებს ადამიანის უფლებებისა და მართლმსაჯულების მდგომარეობის შესახებ ქვეყანაში.