რუსეთი და „ორეშნიკი“ უკრაინის ომში — რა უნდა ვიცოდეთ

რუსეთი და „ორეშნიკი“ უკრაინის ომში — რა უნდა ვიცოდეთ

რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ სარაკეტო სისტემის „ორეშნიკის“ გამოყენებამ ომის მიმდინარეობის შესახებ ახალი კითხვები გააჩინა. მიუხედავად იმისა, რომ სარაკეტო იერიშები კონფლიქტის განმავლობაში არაერთხელ განხორციელდა, სწორედ ამ კონკრეტული სისტემის გამოყენებამ საერთაშორისო ანალიტიკოსებისა და უსაფრთხოების ექსპერტების განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო.

მთავარი კითხვა, რომელიც დღეს ისმის, ასეთია: რას ცვლის „ორეშნიკის“ გამოყენება უკრაინის ომში და რა გზავნილს უგზავნის მოსკოვი როგორც კიევს, ისე დასავლეთს?

ამ გზავნილის ევროპულ განზომილებაზე დეტალურად ვსაუბრობთ ჩვენს ანალიზში:
არის თუ არა „ორეშნიკი“ რეალური საფრთხე ევროპისთვის?

რა არის „ორეშნიკი“

„ორეშნიკი“ რუსული ბალისტიკური სარაკეტო სისტემაა, რომლის სახელწოდება რუსულად „თხილის ხეს“ ნიშნავს. იგი მიეკუთვნება საშუალო დიაპაზონის ბალისტიკურ რაკეტებს და, არსებული ინფორმაციით, შეუძლია ატაროს როგორც კონვენციური, ისე ბირთვული მუხტი.

ეს იარაღი წარმოადგენს რუსეთის RS-26 Rubezh სისტემის მოდიფიკაციას, რაც მიუთითებს, რომ მისი ტექნოლოგიური საფუძველი ტრადიციულ ბალისტიკურ სისტემებზეა აგებული.

ექსპერტების შეფასებით, „ორეშნიკის“ ერთ-ერთი მთავარი მახასიათებელია მრავალმიზნობრივი შესაძლებლობა — სისტემას შეუძლია ატაროს რამდენიმე დამოუკიდებელი საბრძოლო თავაკი, რაც მას უფრო რთულად დასაცავ სამიზნედ აქცევს, ვიდრე სტანდარტული ბალისტიკური რაკეტები.

რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმირ პუტინმა ადრე განაცხადა, რომ ეს იარაღი „ძალიან სერიოზული ძალის მატარებელია“ და რომ მისი სრულად განეიტრალება არსებული საჰაერო თავდაცვის სისტემებისთვის უკიდურესად რთულია. პუტინის შეფასებით, „ორეშნიკი“ შეიძლება აღქმული იყოს როგორც მნიშვნელოვანი საფრთხე.

„თანამედროვე სარაკეტო სისტემები დღეს მხოლოდ სამხედრო იარაღი აღარ არის — ისინი პოლიტიკური კომუნიკაციის ნაწილადაც იქცა,“ — აღნიშნავენ უსაფრთხოების ანალიტიკოსები.

რატომ გამოიყენეს „ორეშნიკი“ ახლა

ანალიტიკოსების აზრით, „ორეშნიკის“ გამოყენება შემთხვევითი არ არის. უკრაინის ომი ხანგრძლივ ფაზაში შევიდა, სადაც სამხედრო მოქმედებები ხშირად თანხვედრაში მოდის დიპლომატიურ და პოლიტიკურ პროცესებთან.

რუსეთისთვის მსგავსი სისტემის გამოყენება შეიძლება ნიშნავდეს რამდენიმე მიზანს:

• მზადყოფნის დემონსტრირებას კონფლიქტის შემდგომი გამწვავებისთვის;
• დასავლეთის ყურადღების გამახვილებას საკუთარი სამხედრო შესაძლებლობების მიმართ;
• ზეწოლის გაძლიერებას უკრაინასა და მის პარტნიორებზე.

ამავდროულად, უკრაინული მხარე აცხადებს, რომ მსგავსი იერიშები ვერ ცვლის ბრძოლის საერთო სურათს და უფრო სიმბოლურ დატვირთვას ატარებს.

პირველი და მეორე გამოყენება

„ორეშნიკის“ პირველი დადასტურებული გამოყენება 2024 წლის ნოემბერში დაფიქსირდა, როდესაც რუსეთმა ეს სისტემა უკრაინის ქალაქ დნიპროზე იერიშის დროს გამოიყენა. სამხედრო წყაროების თანახმად, მაშინ გამოყენებული იყო ტესტური, sogenannte დუმი ტიპის თავაკები, რომლებმაც მცირე ფიზიკური ზიანი გამოიწვია, თუმცა ცხადყო სისტემის საბრძოლო გამოყენების შესაძლებლობა.

მეორე შემთხვევა 2026 წლის იანვარში მოხდა. ამჯერად „ორეშნიკი“ გამოყენებულ იქნა დასავლეთ უკრაინაში, ლვოვის რეგიონში — ნატოს წევრი პოლონეთის საზღვართან ახლოს. ეს იყო მხოლოდ მეორე შემთხვევა, როდესაც აღნიშნული სისტემა რეალურ კონფლიქტში გამოიყენეს.

უკრაინის საჰაერო ძალებმა დაადასტურეს, რომ რაკეტის გაშვება დაფიქსირდა და გაფრთხილების სისტემა დროულად ამოქმედდა, თუმცა არსებული ინფორმაციით, გამოყენებული არ ყოფილა მაღალი დესტრუქციული მუხტი.

რუსული განცხადებები და პუტინის პოზიცია

რუსეთის ოფიციალური პირები აცხადებენ, რომ „ორეშნიკი“ ფართომასშტაბიანი შეტევის ნაწილი იყო და მიზნად ისახავდა უკრაინის სამხედრო და ინფრასტრუქტურული ობიექტების დაზიანებას, მათ შორის დრონების ბაზებისა და ენერგეტიკული სისტემების.

კრემლის განცხადებით, აღნიშნული იერიში პასუხი იყო დეკემბერში მომხდარ, უკრაინულ დრონულ თავდასხმაზე, რომელიც, მათი მტკიცებით, პუტინის საცხოვრებელ ობიექტს უკავშირდებოდა. უკრაინა და დასავლეთის ქვეყნები ამ ვერსიას უარყოფენ და აცხადებენ, რომ მსგავსი ინციდენტი არ დადასტურებულა.

პუტინი პირადად უსვამს ხაზს „ორეშნიკის“ ტექნიკურ შესაძლებლობებს და ამტკიცებს, რომ სისტემა აღჭურვილია უკიდურესად მაღალი სიჩქარით და შეუძლია რთული ტრაექტორიით მოქმედება, რაც მიზნების აღმოჩენასა და განეიტრალებას ართულებს.

რა მნიშვნელობა ჰქონდა ამ იერიშს რეალურად

საერთაშორისო ანალიტიკოსების შეფასებით, ბოლო იერიშმა ნათლად აჩვენა როგორც სამხედრო, ისე პოლიტიკური ასპექტები. ევროპის უსაფრთხოების გარკვეულ წრეებში „ორეშნიკის“ გამოყენება აღიქვეს როგორც ძალის დემონსტრირება და სტრატეგიული სიგნალი ნატოსა და ევროკავშირის მიმართ.

უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ეს ნაბიჯი შეაფასა არა მხოლოდ როგორც სამხედრო დარტყმა, არამედ როგორც ევროპისა და ნატოს უსაფრთხოებისთვის მიმართულ მინიშნებად.

ევროკავშირის რამდენიმე ლიდერმა იერიში „ესკალაციის სახიფათო ნიშნად“ შეაფასა და მისი მიუღებლობა ხაზგასმით აღნიშნა.

უკრაინისა და დასავლეთის რეაქცია

უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ და სხვა ოფიციალურმა პირებმა იერიში შეაფასეს როგორც „სერიოზული საფრთხე არა მხოლოდ უკრაინისთვის, არამედ მთელი ევროპისთვის“. მათ საერთაშორისო თანამეგობრობას მოუწოდეს, რუსეთის ქმედებებს ერთიანი და მკაფიო რეაქციით უპასუხონ.

ზელენსკის განცხადებით, მსგავსი იარაღის გამოყენება ნატოს საზღვრებთან ახლოს ზრდის რეგიონული უსაფრთხოების რისკებს, განსაკუთრებით პოლონეთისა და სხვა აღმოსავლეთ ევროპული ქვეყნების კონტექსტში.

ბრიტანეთის, საფრანგეთისა და გერმანიის ლიდერებმა იერიში „ესკალაციის ნაბიჯად“ შეაფასეს და უკრაინის მხარდაჭერის გაგრძელების აუცილებლობაზე ისაუბრეს.

სამხედრო ექსპერტების შეფასება

სამხედრო ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ „ორეშნიკი“ ტექნიკურად ძლიერი სისტემაა და მისი სიჩქარე და მახასიათებლები სერიოზულ გამოწვევას უქმნის საჰაერო თავდაცვას. თუმცა ისინი ხაზს უსვამენ, რომ მისი გამოყენება ავტომატურად არ ნიშნავს ომის გარდამტეხ მომენტს.

„ეს არის მაღალი პროფილის იარაღი, მაგრამ არა ომის განმსაზღვრელი ფაქტორი,“ — აცხადებენ სამხედრო ექსპერტები.

გავლენა მოსახლეობასა და უსაფრთხოების გარემოზე

სარაკეტო იერიშები მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს სამოქალაქო მოსახლეობის უსაფრთხოების აღქმაზე. მიუხედავად იმისა, რომ პირდაპირი ზიანი შეიძლება შეზღუდული იყოს, მსგავსი შეტევები ზრდის დაძაბულობას და გაურკვევლობის განცდას.

დასავლელი ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ხშირად სწორედ ეს ფსიქოლოგიური ეფექტია მსგავსი სისტემების გამოყენების ერთ-ერთი მთავარი მიზანი.

რას უნდა ველოდოთ მომავალში

ექსპერტების აზრით, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ „ორეშნიკი“ ყოველდღიურ საბრძოლო პრაქტიკაში გადაიქცეს. უფრო რეალისტურია, რომ იგი გამოყენებული იყოს იშვიათად, განსაკუთრებულ მომენტებში, მაღალი სიმბოლური დატვირთვით.

„ომში ტექნოლოგია მნიშვნელოვანია, თუმცა საბოლოო შედეგს მაინც პოლიტიკური გადაწყვეტილებები და რესურსები განსაზღვრავს,“ — აცხადებენ ანალიტიკოსები.

დასკვნა

რუსეთის მიერ „ორეშნიკის“ გამოყენება უკრაინის ომში წარმოადგენს უფრო ფართო სტრატეგიული კომუნიკაციის ნაწილს. მიუხედავად მისი ტექნიკური შესაძლებლობებისა, ეს ნაბიჯი არ ცვლის ომის ძირითად მიმართულებას, თუმცა აძლიერებს პოლიტიკურ და ფსიქოლოგიურ ზეწოლას.

უკრაინის ომი კვლავ რჩება გლობალური უსაფრთხოების ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად, სადაც თითოეული ახალი იარაღის გამოყენება ყურადღებას იპყრობს არა მხოლოდ თავისი ძალით, არამედ იმ გზავნილითაც, რომელსაც ის ატარებს.