ვინ დაიცავს უკრაინას? — რესურსები, პასუხისმგებლობა და დასავლეთის სტრატეგია

ვინ დაიცავს უკრაინას?

უკრაინის ომი უკვე დიდი ხანია გასცდა მხოლოდ სამხედრო დაპირისპირების ჩარჩოებს და გადაიქცა უსაფრთხოების, რესურსებისა და გრძელვადიანი სტრატეგიის საკითხად. ამ კონტექსტში სულ უფრო ხშირად ისმის კითხვა — ვინ და რა რესურსით შეძლებს უკრაინის დაცვას ხანგრძლივ პერსპექტივაში?

ამ საკითხზე ყურადღება გაამახვილა ბრიტანეთის ყოფილმა თავდაცვის მინისტრმა ბენ უოლესმა, რომელმაც აღნიშნა, რომ ერთ ქვეყანას, მათ შორის დიდ ბრიტანეთს, არ გააჩნია საკმარისი შესაძლებლობა, უკრაინის უსაფრთხოება ხანგრძლივ ომში უზრუნველყოს.

უსაფრთხოება როგორც სისტემური საკითხი

უოლესის შეფასებით, თანამედროვე კონფლიქტებში გადამწყვეტი მხოლოდ შეიარაღება არ არის. უსაფრთხოების უზრუნველყოფა დამოკიდებულია:

• ლოჯისტიკაზე
• სამხედრო წარმოების მდგრადობაზე
• ფინანსურ რესურსებზე
• ადამიანურ პოტენციალზე

მისი თქმით, სწორედ ამ კომპონენტების ერთობლიობა განსაზღვრავს სახელმწიფოს რეალურ შესაძლებლობებს, და ეს პასუხისმგებლობა ერთ ქვეყანას ვერ დაეკისრება.

ბრიტანეთის არმია დღეს: შემცირებული რესურსები და სტრუქტურული გამოწვევები

ბრიტანეთის სამხედრო შესაძლებლობებზე საუბრისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ პოლიტიკური განცხადებები, არამედ კონკრეტული მონაცემები, რომლებიც ასახავს არმიის რეალურ მდგომარეობას.

ბოლო წლების განმავლობაში დიდი ბრიტანეთი გადავიდა მოდელზე, რომელსაც თავდაცვის სფეროში ხშირად აღწერენ როგორც „უფრო მცირე, მაგრამ პროფესიონალურ არმიას“. ეს მიდგომა ეფუძნება ტექნოლოგიას, კოალიციურ მოქმედებებს და NATO-ს ფარგლებში თანამშრომლობას, თუმცა მას ახლავს გარკვეული შეზღუდვებიც.

პირადი შემადგენლობა

ბრიტანეთის სახმელეთო ჯარის მოქმედი სამხედროების რაოდენობა დაახლოებით 73,000-ს შეადგენს, რაც მნიშვნელოვნად ნაკლებია ევროპის სხვა წამყვან სამხედრო ძალებთან შედარებით. შედარებისთვის, საფრანგეთის არმიას დაახლოებით 110,000 სამხედრო ჰყავს, ხოლო გერმანიის შეიარაღებული ძალების საერთო სამიზნე მაჩვენებელი 200,000-მდე ადის.

თავდაცვის ბიუჯეტი

დიდი ბრიტანეთის წლიური თავდაცვის ბიუჯეტი დაახლოებით 55 მილიარდ ფუნტ სტერლინგს შეადგენს. ეს მას ევროპაში ერთ-ერთ ყველაზე მსხვილ სამხედრო დამხარჯველად აქცევს, თუმცა რესურსების დიდი ნაწილი იხარჯება:

• ტექნოლოგიაზე
• ბირთვულ შეკავებაზე
• საერთაშორისო მისიებზე

რაც ამცირებს ფართომასშტაბიანი სახმელეთო ძალების შენარჩუნების შესაძლებლობას.

რას ნიშნავს ეს უკრაინის კონტექსტში — რუსეთის ფაქტორი და ევროპის ფრთხილი მიდგომა

ბრიტანეთისა და ევროპის სამხედრო შესაძლებლობების შეფასება ვერ მოხდება რუსეთის სამხედრო პოტენციალის გათვალისწინების გარეშე. მიუხედავად უკრაინაში მიმდინარე ომისა, რუსეთი კვლავ ინარჩუნებს ერთ-ერთ ყველაზე დიდ სამხედრო სტრუქტურას ევროპულ კონტინენტზე.

ღია წყაროებზე დაყრდნობით, რუსეთის შეიარაღებული ძალების პირადი შემადგენლობა მილიონზე მეტ სამხედრო მოსამსახურეს აჭარბებს, ხოლო რეზერვის რაოდენობა მნიშვნელოვნად აღემატება ევროპული ქვეყნების ანალოგიურ მაჩვენებლებს. ეს ნიშნავს, რომ რუსეთი ფლობს მასშტაბურ ადამიანურ რესურსს, რაც გადამწყვეტ როლს თამაშობს ხანგრძლივ კონფლიქტებში.

ამასთან, რუსეთს აქვს ფართო სამხედრო წარმოების ბაზა, რომელიც საშუალებას აძლევს მას გააგრძელოს შეიარაღებისა და საბრძოლო ტექნიკის წარმოება ომის პირობებშიც. მიუხედავად სანქციებისა და ეკონომიკური ზეწოლისა, სამხედრო წარმოება რჩება სახელმწიფოს ერთ-ერთ პრიორიტეტად.

რატომ ერიდება ევროპა პირდაპირ დაპირისპირებას

ევროპული ქვეყნების ფრთხილი მიდგომა რუსეთის მიმართ განპირობებულია არა მხოლოდ პოლიტიკური ფაქტორებით, არამედ ძალთა რეალური ბალანსით. რუსეთის სამხედრო პოტენციალი, განსაკუთრებით ბირთვული არსენალი და ფართომასშტაბიანი სახმელეთო ძალები, ქმნის სიტუაციას, სადაც პირდაპირი სამხედრო დაპირისპირება განიხილება როგორც მაღალი რისკის სცენარი.

ამ მიზეზით, ევროპა ძირითადად ირჩევს:

• უკრაინის მხარდაჭერას სამხედრო და ფინანსური დახმარებით
• კონფლიქტის გაფართოების თავიდან არიდებას
• კოლექტიურ მოქმედებას NATO-ს ფარგლებში და არა ინდივიდუალურ ჩართულობას

ეს მიდგომა ასახავს რეალობას, რომ ევროპის უსაფრთხოების სტრატეგია აგებულია შეკავებაზე და არა პირდაპირ კონფლიქტზე.

სტრატეგიული განსხვავება

თუ ევროპული ქვეყნები ოპერირებენ შედარებით მცირე, პროფესიონალური არმიებით, რუსეთი ინარჩუნებს მასშტაბზე დაფუძნებულ სამხედრო მოდელს, რომელიც ეფუძნება დიდ რაოდენობას, ფართო რეზერვებს და სახელმწიფოს მიერ ცენტრალიზებულ სამხედრო ეკონომიკას.

სწორედ ამ განსხვავების ფონზე ბენ უოლესის განცხადება იძენს დამატებით მნიშვნელობას — უკრაინის დაცვა არ არის მხოლოდ კეთილი ნება ან პოლიტიკური მხარდაჭერა; ეს არის მასშტაბის, რესურსებისა და გამძლეობის საკითხი.

უსაფრთხოების რეალობა NATO-ს ფარგლებში

უკრაინის ომმა ნათლად აჩვენა, რომ თანამედროვე უსაფრთხოების არქიტექტურა ეფუძნება არა ინდივიდუალურ სახელმწიფოებს, არამედ კოლექტიურ მექანიზმებს. NATO-ს ფარგლებში გადაწყვეტილებები მიიღება კონსენსუსით, რაც ამცირებს ერთპიროვნული ნაბიჯების რისკს, თუმცა ამავე დროს ანელებს სწრაფ რეაგირებას.

ევროპის ქვეყნების სამხედრო შესაძლებლობები გათვლილია კოლექტიურ მოქმედებაზე, სადაც პასუხისმგებლობა ნაწილდება წევრებს შორის. სწორედ ამიტომ, უკრაინის მხარდაჭერა უფრო ხშირად გამოიხატება კოორდინირებული დახმარებით, ვიდრე ცალკეული ქვეყნის მიერ პირდაპირი სამხედრო ჩართულობით. ეს რეალობა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს იმას, რომ უკრაინის უსაფრთხოება დამოკიდებულია არა ერთ ძალაზე, არამედ საერთო სტრატეგიულ გამძლეობაზე.

დასკვნითი ანალიზი: ვინ და რა რესურსით შეძლებს უკრაინის დაცვას

ამ კონტექსტში ნათელი ხდება, რომ ევროპა ცდილობს ბალანსის დაცვას:
უკრაინის მხარდაჭერა ისე, რომ თავიდან აიცილოს პირდაპირი სამხედრო კონფლიქტი რუსეთთან — სახელმწიფოსთან, რომელსაც გააჩნია გაცილებით დიდი სამხედრო რესურსები და სტრუქტურული გამძლეობა.

ამ ფონზე მთავარი კითხვა კიდევ უფრო მწვავედ ისმის:

ვინ დაიცავს უკრაინას — და რა რესურსით, ასეთ ძალთა ბალანსში?